Аддзел гісторыі беларускай мовы (да 1986 г. — сектар) у Інстытуце мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі быў створаны ў 1952 г.
Кіраўнікі аддзела
- 1952–1959 — Жыдовіч Марыя Андрэеўна (1906–1977), д. ф. н., прафесар (1960), заслужаны дзеяч навукі БССР (1971).
- 1960–1992 — Жураўскі Аркадзь Іосіфавіч (1924–2009), д. ф. н., прафесар (1970), член-карэспандэнт АН БССР (1980), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1994), заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).
- 1992–2008 — Булыка Аляксандр Мікалаевіч (1935), д. ф. н., прафесар (1992), член-карэспандэнт НАН Беларусі (1994), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1994), выдатнік адукацыі (2009).
- з 2008 г. — Паляшчук Наталля Вікенцьеўна (1973), к. ф. н., дацэнт.
Супрацоўнікі аддзела (розныя гады)
- Анічэнка Уладзімір Васільевіч (1924–2001), д. ф. н., прафесар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1988), заслужаны дзеяч навукі БССР (1976).
- Груца Аляксей Пятровіч (1924–2017), д. ф. н., прафесар (1971), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1971), выдатнік народнай асветы (1984).
- Яновіч Алена Іванаўна (1933–2023), д. ф. н., прафесар (1971), выдатнік адукацыі (2003).
- Юрэвіч Алена Казіміраўна (1928–2006), к. ф. н., выдатнік народнай асветы (1978).
- Шадурскі Іван Васільевіч (1931–1978), к. ф. н.
- Вярхоў Пётр Васільевіч (1921–1975), к. ф. н.
- Капцюг Ірына Уладзіміраўна (1975), к. ф. н.
- Крамко Іван Ігнатавіч (1931–2019), к. ф. н.
- Пышкала Наталля Канстанцінаўна (1949–1993), к. ф. н.
- Рабаданава Людміла Іосіфаўна (1947), к. ф. н.
- Рапацэвіч Станіслаў Яўстаф’евіч (1974–2003), к. ф. н.
- Свяжынскі Уладзімір Мітрафанавіч (1945), к. ф. н.
- Хромчанка Альбіна Рышардаўна (1956), к. ф. н.
- Ціванова Галіна Кузьмінічна (1952), к. ф. н.
- Ялоўская Эрыка Ананьеўна (1975), к. ф. н.
Супрацоўнікі без вучонай ступені
- Блізнюк Тамара Іванаўна (1950)
- Гамзовіч Рэгіна Станіславаўна (1948)
- Гнучых Валянціна Анатольеўна (1952)
- Кажура Ніна Цімафееўна (1944)
- Кудрэйка Зоя Мікалаеўна (1950)
- Лапцёнак Галіна Васільеўна (1954)
- Манько Аляксандра Віктараўна (1969)
- Мяснікова Валянціна Уладзіміраўна (1949–2025)
- Напорка Алена Аляксандраўна (1945)
- Сухан Іван Дзмітрыевіч (1938–2007)
- Турцэвіч Зафія Канстанцінаўна (1936)
- Федарэнка Ганна Уладзіміраўна (1963)
- Шыпалава Людміла Мікалаеўна (1946)
Пэўны час у аддзеле працавалі: Л. М. Абрамава, Л. В. Варпаховіч, Н. В. Волкава, Л. А. Вярэніч, Н. І. Кукіна, Н. М. Лявончык, Д. С. Мацеша, Л. І. Пазняк, Н. Ю. Перавалава, Я. М. Рамановіч.
Сучасны склад аддзела
- Будзько Ірына Уладзіміраўна (1970) — к. ф. н., вядучы навуковы супрацоўнік.
- Булыка Аляксандр Мікалаевіч (1935) — д. ф. н., прафесар, вядучы навуковы супрацоўнік.
- Іваніцкая Таццяна Віктараўна (1986) — малодшы навуковы супрацоўнік.
- Лук’яненка Ульяна Аляксееўна (2001) — малодшы навуковы супрацоўнік.
- Макітрук Святлана Мікалаеўна (1978) — навуковы супрацоўнік.
- Мароз Валянціна Канстанцінаўна (1955) — д. ф. н., прафесар, вядучы навуковы супрацоўнік.
- Ярмоленка Эльвіра Валер’еўна (1973) — к. ф. н., вядучы навуковы супрацоўнік.
Набыткі і здзяйсненні
- А. М. Булыка — лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1988), выдатнік адукацыі (2009).
- А. І. Жураўскі — заслужаны дзеяч навукі БССР (1978), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1994).
- А. П. Груца — лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1971).
- М. А. Жыдовіч — заслужаны дзеяч навукі БССР (1971).
- У. В. Анічэнка — лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1988), заслужаны дзеяч навукі БССР (1976).
- Н. В. Паляшчук (2008), Т. В. Іваніцкая (2019) — стыпендыяты Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
- У 2014 г. за работу па даследаванні і адраджэнні духоўнай спадчыны беларускага народа Ярмоленка Э. В. узнагароджана ордэнам Святой Прападобнай Еўфрасінні Полацкай, Будзько І. У., Паляшчук Н. В., Федарэнка Г. У. – медалямі Святой Прападобнай Еўфрасінні Полацкай.
